over auteursrecht | vorm360

© Auteursrecht hebben of krijgen?

In de algemene voorwaarden van vorm360/ René Borghouts wordt in juridische taal het auteursrecht aangehaald. Over het auteursrecht in het algemeen bestaan nogal wat hardnekkige misverstanden, hetgeen soms tot vervelende situaties kan leiden voor betrokken partijen. In dit stuk wil ik in gewone taal kort enkele aspecten van het auteursrecht nader toelichten.

In de Auteurswet uit 1912 worden de termen auteursrecht, persoonlijkheidsrecht (intellectueel eigendom) en licentierecht (gebruiksrecht, verveelvoudigings- of vermenigvuldigingsrecht) gebruikt. Er gelden een aantal ‘vanzelfsprekendheden’ voor de de auteursrechthebbende (de maker) die niet zo vanzelfsprekend zijn voor een opdrachtgever (de gebruiker). Zo is er bijvoorbeeld geen schriftelijke overeenkomst nodig om het auteursrecht te regelen: dit recht ligt van nature bij de maker TENZIJ schriftelijk ANDERS tussen betrokken partijen wordt overeengekomen via een zogenaamde akte van overdracht van auteursrecht.

De meeste ontwerpen, of het nu communicatie- product- of ruimtelijke ontwerpen zijn, zullen onder de bescherming van de Auteurswet vallen, van schetsontwerp tot definitief ontwerp. Het auteursrecht kent geen beperkingen wat betreft het toepassingsgebied; het kan ingeroepen worden voor alle media waarin een ontwerp wordt toegepast, zoals drukwerk, 3D en multi-media/digitaal (internet!).

Een voorbeeld uit de praktijk

Je hebt een idee omtrent een logo voor het briefpapier van jouw onderneming waardoor een bepaalde uitstraling en uniformiteit naar buiten toe meegegeven wordt. Je hebt een bepaald beeld in gedachten en met dat idee stap je naar vorm360. Jouw ideeën worden omgezet naar een aantal (schets-)voorbeelden waarvan je er eentje uitkiest. Dat wordt je logo. Aan de hand van dat vormgegeven idee zullen mensen en bedrijven je straks duidelijk, beter en sneller herkennen. Niets vreemd tot nu toe. Maar wie is nu de eigenaar van het logo? Wie heeft de auteursrechten? Mag je als opdrachtgever het logo zomaar overal gebruiken? Wie beslist er over hergebruik? Waar mag het logo worden toegepast? In de meeste gevallen bezit vorm360 de auteursrechten en deze beslist dus wat er met het logo gebeurt en niet jij.

We nemen aan dat het logo bij een drukker op briefpapier en visitekaartjes gedrukt wordt. Mag de drukker jouw briefpapier als zijn reclamemateriaal gebruiken? Of nog erger, mag hij jouw idee gebruiken om voor een derde een ‘nieuw’ logo te maken? Zonder te vragen?

In principe mag niemand ongevraagd je eigendommen gebruiken dus ook niet jouw logo (of bedrijfsnaam). De vraag is alleen of het logo van jou is of van vorm360. Immers alleen de eigenaar van het logo kan eventueel juridische stappen ondernemen (tegen deze drukker).

Auteursrecht overdragen?

Het auteursrecht kan aan een ander (verkrijger, jij als opdrachtgever) worden overgedragen. Dat dient schriftelijk te gebeuren. Een overdracht van auteursrechten lijkt erg op een onbeperkte, exclusieve licentie. De verkrijger kan zelf bepalen hoe, hoe vaak en waar hij het ontwerp wil gebruiken. Hij heeft daarvoor geen toestemming nodig van de oorspronkelijke maker (vorm360). Sterker, als nieuwe auteursrechthebbende kan hij op zijn beurt weer aan anderen licenties verstrekken of de rechten overdragen. De oorspronkelijk maker heeft geen zeggenschap meer over gebruik, maar kan zich onder omstandigheden nog wel verzetten tegen wijzigingen, aantasting of verminking van zijn werk via zijn (niet overdraagbare) persoonlijkheidsrechten. Vaak is een overdracht van auteursrechten niet nodig en kan worden volstaan met een licentie-overeenkomst waar in staat hoe het ontwerp gebruikt moet worden en die aansluit bij de wensen van de opdrachtgever.

Persoonlijkheidsrecht overdragen?

Wat niet aan een ander kan worden overgedragen zijn de zogenaamde persoonlijkheidsrechten. Dit zijn de rechten die de persoonlijke band tussen een maker en zijn werk regelen. Een belangrijk persoonlijkheidsrecht is bijvoorbeeld het recht van de maker om zich in redelijkheid tegen wijzigingen in zijn werk te verzetten en het recht op naamsvermelding.

Licentie

Bij een (beperkte) licentie geeft de auteursrechthebbende aan een ander het recht, de toestemming gebruik te maken van het ontwerp. De licentie kan beperkt zijn tot het doel waarmee de opdracht is verstrekt. Als het om een ontwerp met meerdere toepassingen gaat, kan een licentie expliciet verleend worden voor bepaalde toepassingen. Denk dan bijvoorbeeld aan de omschrijving voor een bepaald gebied (regionaal, nationaal of internationaal), een bepaalde tijd en exclusief of niet-exclusief gebruik. Bij vrijwel elke opdracht wordt een dergelijke licentie verstrekt, ook al wordt er niet expliciet over gesproken. Beide partijen gaan er immers normaal gesproken vanuit dat een ontwerp door de klant mag worden gebruikt. Wel ontstaan er vaak problemen over wat nu precies de inhoud van een dergelijke licentie is. Mag het ontwerp bijvoorbeeld buiten Nederland worden gebruikt, in verschillende uitingen op het internet, of door een zusterorganisatie? Het is dan ook wijs om voorafgaand aan een ontwerpopdracht duidelijke (schriftelijke) afspraken te maken over wat de klant met het ontwerp mag doen. De basis, de auteursrechten zelf, blijft in dat geval bij de rechthebbende en voor ieder gebruik buiten de beperkte licentie is in beginsel opnieuw (schriftelijke) toestemming nodig.

Vragen?

Mocht je na het lezen van de algemene voorwaarden en deze korte uitleg toch nog met vragen zitten, schroom dan niet om contact met mij op te nemen. Ik help je graag verder.